Đoàn TNCS Hồ Chí Minh được thành lập ngày 26/03/1931, là tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện. Đoàn bao gồm những thanh niên tiên tiến, phấn đấu vì mục tiêu, lý tưởng của Đảng là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng Cộng sản Việt Nam, là lực lượng xung kích cách mạng, là trường học xã hội chủ nghĩa của thanh niên, đại diện chăm lo và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của tuổi trẻ; phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh; là lực lượng nòng cốt chính trị trong phong trào thanh niên và trong các tổ chức thanh niên Việt Nam. Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là thành viên của hệ thống chính trị, hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và Pháp luật của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. 
Từ khi thành lập đến nay, để phù hợp với những yêu cầu nhiệm vụ của từng thời kỳ cách mạng nước ta, Đoàn đã trải qua 6 lần đổi tên với 7 tên gọi và 12 kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc. Nhân kỷ niệm 92 năm ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, hãy cùng tìm hiểu ý nghĩa của những biểu tượng về Đoàn. 

Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, sinh ra trong một gia đình yêu nước thương dân, nuôi chí phục thù, quê nhà ở xã Thạch Minh, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Trong suốt cuộc đời mình, Lý Tự Trọng đã không ngừng tận tâm, tận hiến và tận trung với con đường cách mạng.

Ngày 8 tháng 2 năm 1931, trong buổi mít tinh kỷ niệm một năm cuộc khởi nghĩa Yên Bái tổ chức tại Sài Gòn, Lý Tự Trọng đã bắn chết viên mật thám Le Grand để bảo vệ diễn giả Phan Bôi vừa kết thúc diễn thuyết “chớp nhoáng” tại đường Larégnere. Thế nhưng sau đó anh đã không thoát khỏi sự vây hãm của kẻ thù và bị chúng bắt giữ. Người chiến sĩ trẻ gốc Hà Tĩnh bị bắt đúng vào thời điểm quan trọng, chỉ cách Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ hai hơn 1 tháng. Trong khi đó, anh là người nắm liên lạc giữa hơn 20 cơ sở đảng.
Biết được Lý Tự Trọng (lúc đó đang hoạt động với tên Nguyễn Huy) chính là “con thoi” liên lạc của Đảng Cộng sản, thực dân Pháp ra sức tra tấn anh dã man hòng moi thông tin mật, từ đánh bằng roi, treo dây lên xà nhà (“đi tàu bay”) cho đến xoáy đinh ốc để mũ sắt kẹp chặt lấy thái dương, bẻ quặt tay ra phía sau (“lộn mề gà”)… Tuy nhiên, tất cả đều vô dụng với người thanh niên 17 tuổi “mình đồng da sắt” ấy: Anh không hề hé răng bất kì một thông tin nào. Trong phóng sự “Ðông Dương cấp cứu”, nữ nhà báo Pháp André Violis, người từng gặp “Trọng con”, miêu tả: “Tôi đã trông thấy anh ta mặt đẫm mồ hôi, hai mắt rũ xuống, máu ứ ra mồm, ra tai. Vậy mà vẫn một mực không nói nửa lời. Thật can đảm lạ lùng. Trang thiếu niên ấy mới anh hùng làm sao!”.
Nỗ lực bất thành, chính quyền thực dân Pháp ở Đông Dương quyết định đưa Lý Tự Trọng ra xét xử. Đây là lần đầu tiên chính quyền thực dân mở phiên tòa đại hình để xử một người cộng sản chưa thành niên. Đứng trước cái chết, Lý Tự Trọng không hề run sợ, anh đã chủ động biến phiên tòa của đế quốc thành một diễn đàn của người chiến sĩ cộng sản. Khi luật sư bào chữa xin bọn thực dân “Mở lượng khoan hồng” vì Lý Tự Trọng chưa đến tuổi trưởng thành, “Hành động thiếu suy nghĩ”, anh đã gạt phắt và dõng dạc nói: “Tôi hành động có suy nghĩ, tôi hiểu việc tôi làm, tôi làm vì mục đích cách mạng. Tôi chưa đến tuổi trưởng thành thật, nhưng tôi đã đủ trí khôn để hiểu con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác”. 
Trong những ngày cuối cùng ở xà lim án chém, Lý Tự Trọng vẫn lạc quan yêu đời, tin tưởng vào sự thắng lợi của cách mạng. Mặc dù bị xiềng xích nhưng hàng ngày anh vẫn tập thể dục, đọc Truyện Kiều, động viên các bạn trẻ nêu cao ý chí cách mạng. Thực dân Pháp đã không dám xử công khai Lý Tự Trọng. Lợi dụng lúc nửa đêm về sáng ngày 21 tháng 11 năm 1931, chúng đã hèn hạ dựng máy chém ở ngay khám lớn Sài Gòn hòng giết anh trong im lặng. Trước khi lên máy chém, Lý Tự Trọng vẫn hát vang bài Quốc tế ca bằng câu mở đầu đầy khí phách: "Vùng lên hỡi các nô lệ ở thế gian...!", và những tiếng hô vang: "Đả đảo thực dân Pháp", "Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm", "Cách mạng Việt Nam thành công muôn năm" đã cổ vũ mạnh mẽ, tạo một làn sóng căm phẫn phản đối tội ác của thực dân Pháp đối với tù nhân trong khám lớn Sài Gòn.

Cuộc đời tuy ngắn ngủi, nhưng công lao đóng góp to lớn, đặc biệt là tấm gương sáng ngời của người anh hùng Lý Tự Trọng với câu nói nổi tiếng "Con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác" đã trở thành lý tưởng sống để thôi thúc bao lớp thanh niên Việt Nam giữ vững niềm tin, bản lĩnh, tích cực học tập, lao động, sáng tạo để góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Viết về tinh thành quả cảm và sự hy sinh quên mình của người anh hung Lý Tự Trọng, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Người Đoàn viên đầu tiên của Đoàn thanh niên Cộng sản nước ta, cũng là người cộng sản oanh liệt đã đấu tranh đến hơi thở cuối cùng cho Đảng, cho sự nghiệp cách mạng”.
Huy hiệu Đoàn – Biểu tượng của sự tiên phong, xung kích
Chiếc huy hiệu Đoàn thanh niên Cộng Sản Hồ Chí Minh cài trên ngực áo của mỗi đoàn viên ngày nay được ra đời từ mùa xuân năm 1951 tại chiến khu Việt Bắc, do họa sĩ Huỳnh Văn Thuận - nguyên Trưởng phòng Hội họa Trung ương Đoàn vẽ và được chính Bác Hồ lựa chọn. Chia sẻ về hình ảnh chiếc huy hiệu Đoàn tự tay mình thiết kế, Họa sĩ Huỳnh Văn Thuận tâm sự: "Lúc ấy, tôi chỉ nghĩ một điều rất đơn giản và tâm huyết rằng lớp thanh niên đặc biệt là Đoàn viên là những người tiên phong đi đầu cầm lá cờ đỏ sao vàng tiến lên dưới sự lãnh đạo vẻ vang của Đảng, của Đoàn. Học tập, lao động và chiến đấu vì Tổ quốc thân yêu. Từ ý tưởng ấy tôi chọn bàn tay cầm ngọn cờ phần phật tung bay trong tư thế sẵn sàng tiến bước".

 

Huy hiệu Đoàn có hình tròn. Trên nền sọc xanh lá và trắng là hình ảnh một cánh tay nắm chắc lá cờ Tổ quốc đi lên; chạy xung quanh hình tròn lớn là dòng chữ “ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH”. Huy hiệu có 4 màu: Xanh lá, đỏ cờ, vàng, trắng (không màu). Trong đó, hình ảnh cánh tay chắc chắn của thanh niên cầm lá cờ Tổ quốc đang tung bay hướng về phía trước trên huy hiệu biểu thị cho sức mạnh và ý chí của thanh niên Việt Nam, tinh thần xung kích, tiên phong của tuổi trẻ trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tinh thần ấy ngày càng trở nên mãnh liệt hơn bao giờ hết, thanh niên Việt Nam ngày càng hăng say phát triển lao động, phát huy sức mạnh bảo vệ Tổ Quốc như lời Bác Hồ từng nói: “Huy hiệu Đoàn thanh niên là cánh tay cầm cờ đỏ sao vàng tiến lên, ý nghĩa của nó thanh niên phải xung phong gương mẫu trong mọi lĩnh vực công tác, trong học tập, lao động và rèn luyện đạo đức cách mạng. Thanh niên phải thành một lực lượng to lớn và vững chắc trong công cuộc kháng chiến kiến quốc…”.
Huy hiệu đoàn thanh niên được dùng trong trường hợp trang trọng và nghiêm trang nhất chủ yếu vào các ngày lễ của Đoàn, lễ kết nạp đoàn viên và các sinh hoạt, hội họp của Đoàn cán bộ, đoàn viên,… Chiếc huy hiệu nhỏ với ý nghĩa to lớn, như một lời nhắc nhở những người tham gia vào tổ chức đoàn ghi nhớ phát huy hơn nữa tinh thần, ý chí của đoàn viên, giữ gìn và phát huy truyền thống hơn 90 năm từ khi thành lập đoàn, giúp cho tổ chức Đoàn ngày càng phát triển vững mạnh, kế thừa và phát huy sáng tạo nhiệm vụ của những thế hệ đi trước.
Cờ Đoàn – Biểu tượng của sức mạnh đoàn kết
Cờ Đoàn là đại diện cho sức mạnh, sự đoàn kết và ý chí của Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc. Cờ có nền đỏ; hình chữ nhật, chiều rộng bằng hai phần ba chiều dài; ở giữa có hình huy hiệu Đoàn; đường kính huy hiệu bằng hai phần năm chiều rộng cờ. 
Đoàn ca “Thanh niên làm theo lời Bác” 
Ngày 28/3/1951 Bác Hồ ghé thăm đơn vị Thanh niên xung phong, Phân đội 312 bảo đảm giao thông ở Việt Bắc tại bản Nà Tu (nay là xã Cẩm Giàng, huyện Bạch Thông, Tỉnh Bắc Kạn). Tại đây, Bác đã đọc mấy câu thơ tặng các chàng trai, cô gái đang ngày đêm mở đường, bảo vệ cầu cho tiền tuyến trên quốc lộ số 3:
Không có việc gì khó
Chỉ sợ lòng không bền
Đào núi và lấp biển
Quyết chí ắt làm nên!
Sau đó bài thơ được đăng trên báo Cứu quốc và được nhạc sĩ Hoàng Hòa phổ nhạc. Với chiếc đàn Ac-mô-ni-ca ông đã tìm được những nốt nhạc phù hợp và phát triển thêm trên cơ sở những câu thơ của Bác Hồ. Bài hát được viết và hoàn thành vào cuối năm 1952, đầu năm 1953 với tên gọi đầu tiên là “Thanh Niên xung phong làm theo lời Bác”.
“Kết đoàn lại thanh niên chúng ta cùng nhau đi lên
Giơ nắm tay thề gìn giữ hòa bình độc lập tự do
Kết đoàn lại thanh niên chúng ta cùng quyết tiến bước
Đánh tan quân thù, xây đắp cuộc đời hạnh phúc ấm no!..”
Tháng 7/1954, tại Hội nghị cán bộ Đoàn toàn quốc, bài hát lần đầu tiên được giới thiệu và ngay lập tức đã trở nên phổ biến. Bài hát đã đi theo đoàn quân tiếp quản Thủ đô và lan truyền qua nhiều thế hệ thanh niên. Khi phổ biến nhiều người đã góp ý và thống nhất đổi chữ “kết đoàn lại” thành “kết liên lại” cho phù hợp với nốt nhạc và để dễ hát, đồng thời sửa luôn tên bài là “Thanh niên làm theo lời Bác”.
Bài ca “Thanh niên làm theo lời Bác” được đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ 6 ( 15-18/10/1992) quyết định chọn là bài ca chính thức của Đoàn.
Áo đoàn – Biểu tượng của lòng yêu nước và tinh thần sáng tạo
Áo đoàn thanh niên được ra đời từ năm 1999. Đồng chí Vũ Trọng Kim khi đó là Tổng bí thư thứ nhất của Ban Chấp hành Trung ương Đoàn đã gặp gỡ Công ty May 10 để trao đổi, đề xuất ý tưởng thiết kế tạo ra các sản phẩm đồng phục cho Đoàn Thanh niên Việt Nam. Kể từ cuộc gặp gỡ đó, các sản phẩm áo Đoàn thanh niên bắt đầu xuất hiện với nhiều hình thức khác nhau. Cuối cùng, chiếc áo sơ mi màu xanh lam đã được chọn.
Trong cuộc họp của Ban Chấp hành Trung ương Đoàn, chiếc áo đã được chấp nhận và nhận được sự góp ý bổ sung của đa số các bạn đoàn viên thanh niên để mẫu áo được thiết kế hoàn thiện hơn. Khi đó, chiếc áo dài tay và ngắn tay màu xanh có dòng chữ “Thanh niên Việt Nam” được hoàn thiện và trở thành đồng phục chính thức cho đến tận bây giờ.
Áo đoàn thanh niên là một trong những trang phục lâu đời và mang ý nghĩa vô cùng thiêng liêng, được ví như một sợi dây vững chắc để kết nối thế hệ trẻ ngày hôm nay với những giá trị truyền thống tốt đẹp của cha ông. Không chỉ vậy, chiếc áo Đoàn còn biểu tượng cho sức trẻ cũng như biểu tượng cho tinh thần sáng tạo của lòng yêu nước của tập thể học sinh sinh viên và thanh niên ở tại nước ta. Nó cũng như là một trong những lời gợi nhắc để giúp cho thế hệ thanh niên phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp mà những người đi trước đã đánh đổi bằng cả xương máu của mình.
Với những ý nghĩa to lớn của mình, chiếc áo đoàn thanh niên đã trở thành sự lựa chọn không thể thay thế trong mọi hoạt động tập thể của thanh niên Việt Nam hiện nay, từ những hoạt động của địa phương, đơn vị cho đến những sự kiện trọng đại của quốc gia, dân tộc.

 

Tháng thanh niên
Vào tháng 3/2003, Trung ương Đoàn đã phát động “Tháng Thanh niên 2003” với khẩu hiệu “Thanh niên hành động vì cộng đồng, xã hội, chăm lo bồi dưỡng thanh niên”. Tháng Thanh niên năm 2003 không chỉ lôi cuốn thanh niên tham gia sôi nổi mà còn thu hút được đông đảo các tầng lớp nhân dân hưởng ứng nhiệt tình, thực sự tạo dấu ấn rất mạnh mẽ. Từ những thành công đã đạt được, Trung ương Đoàn đã báo cáo, trình xin chủ trương và ngày 16/10/2003, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã đồng ý lấy tháng Ba hàng năm là “Tháng Thanh niên” kể từ năm 2004. Đây được xem là sự kiện có ý nghĩa lịch sử, vô cùng quan trọng đối với tuổi trẻ Việt Nam.
Trên cơ sở đó, Luật thanh niên năm 2020 đã quy định như sau: “Tháng Thanh niên được tổ chức nhằm phát huy tinh thần xung kích, tình nguyện, sáng tạo của thanh niên để tham gia hoạt động vì lợi ích của cộng đồng, xã hội và vận động tổ chức, cá nhân đầu tư, phát triển thanh niên.”
Tháng thanh niên của Việt nam được thành lập với hai mục đích chính đó là thanh niên thực hiện hoạt động phát huy tinh thần xung kích tình nguyện và vai trò cống hiến của thanh niên đối với quê hương đất nước, trong tham gia xây dựng bảo vệ Tổ quốc, phát triển kinh tế xã hội, chia sẻ cộng đồng. Thứ hai, khi mỗi năm đến tháng thanh niên là dịp tăng cường hơn nữa sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền và toàn xã hội đối với thanh niên. 
Được xác định là trung tâm của các phong trào Thanh niên tình nguyện, từ khi thành lập đến nay, tháng thanh niên đã lôi cuốn một lượng lượng thanh niên lên đến hàng chục triệu thanh niên tham gia và trở thành mốc son của phong trào Thanh niên tình nguyện của Việt Nam. 
Trong khuôn khổ tháng 3 đang tới gần, cùng với niềm hân hoan chào đón ngày kỷ niệm 92 năm thành lập Đoàn Thanh niên. Xin chúc những người làm công tác đoàn, cùng toàn thể đoàn viên luôn mạnh khỏe, đoàn kết giúp Đoàn vững mạnh, giúp xây dựng đất nước phát triển phồn vinh, hạnh phúc.