Nghề trồng đào, mai, quất và những nghệ nhân kiến tạo mùa xuân
Hoa đào miền Bắc, mai vàng miền Nam và quất cảnh ở khắp các vùng quê từ lâu đã trở thành biểu tượng của mùa xuân, của tài lộc và khởi đầu năm mới, gắn với những niềm tin và hy vọng không thể thiếu trong ngày Tết Việt. Thế nhưng, đằng sau sắc hoa rực rỡ chỉ khoe mình trong vài ngày ngắn ngủi ấy là cả một năm lao động bền bỉ, lặng thầm và đầy rủi ro. Với người trồng đào, trồng mai, trồng quất, sinh kế của cả năm nhiều khi được “đặt cược” vào đúng khoảnh khắc hoa bung nở.
Để có được một vườn cây nở hoa đúng Tết, người trồng phải hiểu cây tường tận như hiểu chính nhịp sống của mình. Từ việc tuốt lá, khoanh cành, hãm nước đến điều tiết ánh sáng, nhiệt độ, từng thao tác đều đòi hỏi sự tính toán chính xác và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm. Chỉ cần sai lệch vài ngày, hoa nở sớm hoặc muộn, giá trị thương mại có thể sụt giảm đáng kể. Bởi vậy, mỗi gốc đào, gốc mai thế đẹp không chỉ là cây cảnh, mà là một tác phẩm nghệ thuật sống, kết tinh từ đôi bàn tay khéo léo, con mắt thẩm mỹ và sự kiên nhẫn của người trồng, có giá trị từ vài triệu đến hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng.
Sự cầu kỳ của nghề trồng hoa Tết còn đến từ chính người chơi hoa, những khách hàng am hiểu, tinh tế và không kém phần khó tính. Họ chọn hoa không chỉ nhìn dáng, thế, độ sai nụ hay sắc cánh, mà còn xét đến ý nghĩa phong thủy, tuổi cây, lịch nở và cả “hồn” của gốc cây. Có người sẵn sàng đi nhiều vườn, trả giá cao để tìm được cành đào vừa ý, gốc mai hợp mệnh, bởi với họ, chơi hoa Tết là thú thưởng ngoạn, là cách gửi gắm mong ước cho cả một năm phía trước. Chính sự kỹ lưỡng ấy buộc người trồng và người bán hoa phải ngày càng nâng cao tay nghề, giữ chữ tín và trau chuốt từng chi tiết nhỏ.
Buôn bán hoa Tết vì thế cũng là một nghề nhiều rủi ro. Thời tiết thất thường, sức mua thị trường và xu hướng chơi hoa thay đổi từng năm khiến người bán luôn phải linh hoạt và nhạy bén. Nhưng với những người gắn bó lâu năm, mỗi mùa Tết không chỉ là vụ thu hoạch, mà còn là dịp khẳng định uy tín, gìn giữ mối quan hệ với khách chơi hoa quen thuộc.
Sau Tết, khi nhiều gia đình không nỡ bỏ đi những gốc đào, mai đã gắn bó suốt mùa xuân, nghề chăm sóc cây cảnh sau Tết lại âm thầm tiếp nối. Người làm nghề nhận cây về chăm sóc quanh năm, phục hồi sức sống, tạo dáng, chỉnh thế cho mùa xuân kế tiếp. Đây là công việc đòi hỏi kiến thức chuyên sâu và sự kiên nhẫn dài lâu. Từng công đoạn cắt tỉa, bón phân, phòng bệnh, điều chỉnh sinh trưởng đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ra hoa năm sau. Công chăm sóc có thể lên tới vài triệu đồng mỗi gốc, mang lại nguồn thu ổn định cho những người coi việc “nuôi dưỡng mùa xuân” là nghề gắn bó cả đời.
Ông đồ - người gieo “lộc” chữ đầu năm
“Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu giấy đỏ
Bên phố đông người qua…”
Mấy câu thơ quen thuộc trong sách giáo khoa cuả Vũ Đình Liên mà dường như cứ đọc lên lại gợi cho chúng ta những cảm giác bâng khuâng mỗi độ xuân về. Hình ảnh ông đồ với mực tàu, giấy đỏ không chỉ đi vào thi ca, mà còn trở thành một phần ký ức văn hóa của Tết Việt, nơi chữ nghĩa, trí tuệ người xưa được trân trọng như lộc xuân, như khởi đầu cho những điều tốt lành.
Cứ mỗi dịp giáp Tết, hình ảnh ông đồ trong tà áo dài, khăn đóng, lặng lẽ ngồi bên nghiên mực lại xuất hiện ở phố cổ, đình chùa, trung tâm văn hóa. Giữa nhịp sống hối hả cuối năm, những nét chữ mềm mại, bay bổng hiện ra như một khoảng lặng, gợi nhớ truyền thống hiếu học, trọng chữ, trọng đạo của người Việt.
Cho chữ đầu năm không đơn thuần là một dịch vụ mang tính lễ nghi, mà là một hoạt động văn hóa giàu tính biểu tượng. Có người xin một chữ đơn treo giữa nhà để tự răn mình suốt năm, có người lại cẩn trọng nhờ ông đồ viết cả đôi câu đối đỏ, mong gửi gắm trọn vẹn ước vọng về gia đạo êm ấm, làm ăn hanh thông, con cháu hiếu hòa. Những vế đối ngắn gọn mà hàm súc, cân xứng từng chữ, từng ý, như lời chúc xuân được chắt lọc qua chiều sâu chữ nghĩa và đạo lý.
Người xin chữ đặt vào đó niềm mong cầu về một năm mới an lành, thuận hòa qua những chữ quen thuộc như Phúc, Lộc, Thọ, An, Tâm, Nhẫn… Còn người cho chữ không chỉ “bán chữ”, mà lặng lẽ trao đi niềm tin và đạo lý sống, gửi gắm trong từng nét mực đậm nhạt, trong từng khoảng dừng chậm rãi của bàn tay. Ở đó, chữ không chỉ để treo ngày Tết, mà để nhắc nhở con người sống chậm hơn, nghĩ sâu hơn và giữ gìn những giá trị bền lâu giữa nhịp sống hiện đại.
Bởi thế, nghề ông đồ có sức sống mãnh liệt và mạnh mẽ trong những ngày đón xuân của người Việt. Khi Tết đến, chữ nghĩa trở thành lộc, thành phúc, thành lời chúc đầu năm trang trọng và thiêng liêng. Và khi mùa xuân qua đi, hình ảnh ông đồ lại lặng lẽ rút vào nhịp sống thường ngày, để rồi lại hẹn năm sau, đón Tết mới, nghề ông đồ sẽ lại nở hoa trên khắp phố phường như một mạch nguồn tiếp nối văn hóa chưa từng đứt đoạn.
Gói bánh chưng, bánh tét - người giữ lửa cho truyền thống
Bánh chưng, biểu tượng văn hóa có từ thời các vua Hùng, từ lâu đã trở thành linh hồn của mâm cỗ ngày Tết. Mặc dù đa số người Việt Nam, nhất là những người sống ở làng quê đều được ông bà, bố mẹ dạy cho các kỹ thuật gói bánh chưng, bánh tét, tuy nhiên trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều gia đình không còn đủ thời gian, không gian hay nhân lực để tự tay gói bánh, nghề gói bánh chưng, bánh tét thuê lại trở nên đặc biệt nhộn nhịp mỗi dịp cuối năm, nhất là từ khoảng 20 tháng Chạp trở đi.
Người làm nghề hôm nay không chỉ là những bậc cao niên gìn giữ nếp xưa, mà còn có không ít lao động trẻ, lao động thời vụ, công nhân, sinh viên tranh thủ dịp Tết để tăng thêm thu nhập. Họ là những kỹ thuật viên làm việc quần quật từ sáng đến khuya, thậm chí thức trắng đêm bên bếp lửa, tay gói bánh thoăn thoắt, lưng áo sẫm mùi khói. Nghề đòi hỏi sự am hiểu tường tận từ khâu chọn gạo nếp, đỗ xanh, thịt lợn, đến cách gói sao cho vuông vắn, chặt tay, buộc lạt đều và luộc bánh sao cho “dẻo nếp, rền đậu”. Mỗi chiếc bánh ra lò không chỉ là sản phẩm lao động, mà còn là kết tinh của kinh nghiệm, sự khéo léo và sức bền của người làm nghề.
Dù chỉ xuất hiện theo mùa, đây vẫn là công việc mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều lao động phổ thông trong những ngày giáp Tết. Với nhiều người, vài chục mẻ bánh trong năm có thể giúp trang trải chi tiêu, sắm sửa Tết, thậm chí bù đắp phần nào thu nhập bấp bênh suốt cả năm. Nhưng trên hết, họ ý thức rõ mình đang góp phần giữ gìn một biểu tượng ẩm thực, văn hóa quan trọng bậc nhất của Tết Việt.
Ở nhiều làng quê, nghề gói bánh không chỉ là sinh kế mà còn tạo nên một không khí cộng đồng đặc biệt. Cả xóm cùng đỏ lửa suốt đêm, người gói bánh, người nấu bánh, người châm thêm củi, trẻ nhỏ phụ nhặt lá, vo gạo. Trong ánh lửa bập bùng và mùi nếp chín lan tỏa, những câu chuyện năm cũ được kể lại, những dự định năm mới được sẻ chia. Nghề gói bánh vì thế không chỉ giữ hương vị Tết, mà còn gìn giữ ký ức, sự gắn kết và hơi ấm cộng đồng giữa đời sống hiện đại nhiều đổi thay.
Bottom of Form
Nghề làm mứt Tết, sự kết hợp hương vị của ký ức và giá trị hiện đại
Bên cạnh bánh chưng, bánh tét, những hộp mứt Tết từ lâu đã trở thành hương vị đặc trưng không thể thiếu trong ngày Tết cổ truyền của người Việt. Vị ngọt thanh của mứt bí, mứt gừng cay nhẹ nơi đầu lưỡi, mứt cà rốt dẻo thơm hay mứt trứng chim đủ sắc màu không chỉ là món ăn vặt ngày xuân, mà còn gắn với ký ức tuổi thơ của biết bao thế hệ, nơi trẻ con quây quần bên khay mứt, người lớn nhâm nhi chén trà và câu chuyện năm cũ dường như dài hơn trong những ngày đầu năm.
Trong đời sống hôm nay, khi khẩu vị và thói quen tiêu dùng ngày càng thay đổi, nghề làm mứt truyền thống cũng không ngừng tự làm mới mình. Bên cạnh những món mứt quen thuộc mang đậm hương vị Tết xưa, các nghệ nhân và người làm nghề đã khéo léo sáng tạo thêm nhiều sản phẩm mới: mứt sấy dẻo ít đường, mứt trái cây nhiệt đới, mứt vỏ cam, vỏ bưởi, các loại hạt rang tẩm vị hay những dòng thực phẩm handmade kết hợp giữa truyền thống và dinh dưỡng hiện đại. Mẫu mã được chăm chút tinh tế, hương vị được điều chỉnh hài hòa, màu sắc tự nhiên hơn, phù hợp với xu hướng ăn uống lành mạnh nhưng vẫn giữ được “hồn Tết” trong từng miếng mứt.
Sự sáng tạo ấy không làm mất đi giá trị truyền thống, mà ngược lại, giúp mứt Tết tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, gần gũi hơn với người trẻ và các gia đình đô thị. Nhiều cơ sở nhỏ, hộ gia đình, thậm chí là những nhóm lao động trẻ đã tận dụng dịp cuối năm để làm mứt handmade theo đơn đặt hàng, bán qua mạng xã hội, biến căn bếp gia đình thành không gian sản xuất Tết đầy tất bật nhưng ấm áp.
Dù hấp dẫn và được ưa chuộng, mứt Tết vẫn giữ cho mình một nhịp sống rất riêng: chỉ xuất hiện vào dịp Tết Nguyên đán. Chính tính mùa vụ ấy khiến món ăn tưởng chừng giản dị này trở nên đặc biệt. Mỗi hộp mứt không chỉ là sản phẩm ẩm thực, mà còn là ký ức được gói ghém, là sự giao thoa giữa sáng tạo và truyền thống, góp phần làm nên hương vị Tết Việt ngọt ngào, chậm rãi và đầy ý nghĩa.
Nghề “làm đẹp” linh vật và đồ thờ cúng - người giữ gìn sự trang nghiêm cho mỗi gia đình ngày Tết
Trong quan niệm của người Việt, bàn thờ là không gian thiêng liêng nhất trong mỗi gia đình – nơi tưởng nhớ tổ tiên, nơi kết nối giữa cõi hiện tại và thế giới tâm linh. Bởi vậy, việc dọn dẹp, làm sạch và chỉnh trang bàn thờ trước Tết không đơn thuần là công việc vệ sinh, mà là một nghi thức mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc, thể hiện lòng thành kính và đạo hiếu của con cháu khi năm cũ khép lại, năm mới bắt đầu.
Ẩn sau công việc tưởng chừng giản dị ấy là bàn tay của những người thợ lành nghề, những nghệ nhân âm thầm gìn giữ sự trang nghiêm của không gian thờ tự. Dịch vụ làm đẹp đồ thờ cúng bao gồm nhiều hạng mục công phu, đòi hỏi kiến thức, kinh nghiệm và sự cẩn trọng đặc biệt. Trước hết là vệ sinh, đánh bóng bàn thờ cùng các đồ thờ bằng đồng như lư hương, chân đèn, đỉnh đồng, mâm bồng; các đồ gỗ như bát hương, khám thờ. Mỗi chất liệu lại có cách xử lý khác nhau: lau chùi nhẹ tay, dùng dung dịch chuyên dụng, đánh bóng vừa đủ để giữ được màu thời gian, tránh làm mất đi lớp patina cổ kính vốn có.
Công phu không kém là việc sơn sửa, tô vẽ lại bài vị, hoành phi, câu đối. Những dòng chữ Hán – Nôm, chữ thư pháp sau thời gian dài thường phai màu, bong tróc, đòi hỏi người làm nghề không chỉ khéo tay mà còn am hiểu thư pháp, bố cục và quy chuẩn thờ cúng. Mỗi nét cọ phải dứt khoát nhưng mềm mại, vừa rõ ràng, trang nghiêm, vừa giữ được thần thái cổ truyền của không gian thờ tự.
Một phần quan trọng khác của nghề là làm mới tượng Phật, tượng Thần Tài, Thổ Địa và các linh vật phong thủy. Qua năm tháng, những pho tượng này có thể xuống màu, nứt vỡ hoặc hư hỏng nhẹ. Việc vệ sinh, sơn lại, tu sửa đòi hỏi sự tỉ mỉ và tôn trọng tuyệt đối yếu tố tâm linh, tránh mọi sơ suất có thể làm mất đi vẻ linh thiêng vốn có. Với nhiều nghệ nhân, đây không chỉ là công việc kiếm sống, mà là nghề “làm bằng tâm”, nơi mỗi thao tác đều phải chậm rãi, cẩn trọng và thành kính.
Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều gia đình bận rộn, các dịch vụ trọn gói chuẩn bị lễ vật cúng Tất niên, Giao thừa cũng ra đời. Nhưng dù hình thức có thay đổi, cốt lõi của nghề vẫn là gìn giữ sự trang nghiêm, chỉn chu và trọn vẹn cho không gian thờ cúng ngày Tết. Những người làm nghề “làm đẹp” linh vật và đồ thờ cúng vì thế trở thành những nghệ nhân thầm lặng, góp phần giữ gìn nếp văn hóa tâm linh bền bỉ trong đời sống người Việt mỗi độ xuân về.
Dọn dẹp và trang trí nhà cửa trọn gói – những người thầm lặng làm nên diện mạo những ngôi nhà ngày Tết
Phong tục “tống cựu nghênh tân” (tiễn đưa những điều cũ kỹ, đón nhận những điều mới mẻ), từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa đón Tết của người Việt. Mỗi gia đình đều mong muốn có một không gian sống sạch sẽ, gọn gàng và tươi mới để khởi đầu năm mới suôn sẻ. Bởi vậy, dịch vụ dọn dẹp nhà cửa cuối năm luôn rơi vào tình trạng quá tải những ngày giáp Tết, kéo theo sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của nhiều công ty cung cấp dịch vụ trọn gói.
Ở phân khúc chuyên nghiệp, các doanh nghiệp vệ sinh, trang trí nhà cửa tổ chức đội ngũ bài bản, có quy trình rõ ràng, thiết bị hiện đại và nhân sự được đào tạo. Công việc không chỉ dừng lại ở việc lau dọn sàn nhà, cửa kính, trần, điều hòa hay bếp núc, mà còn mở rộng sang dịch vụ trang trí không gian Tết. Hoa đào, hoa mai, câu đối, đèn lồng, tiểu cảnh xuân được bố trí hài hòa theo từng ngôi nhà. Thậm chí, nhiều công ty còn thiết kế không gian Tết theo “concept” riêng, phù hợp với phong cách sống và mong muốn của gia chủ, biến việc dọn nhà thành một trải nghiệm đón xuân trọn vẹn.
Song song với đó là đội ngũ lao động không chuyên, những người góp mặt âm thầm nhưng không thể thiếu trong bức tranh dọn dẹp cuối năm. Đó có thể là người thu mua đồng nát, ve chai, người nhận tháo dỡ đồ cũ, vận chuyển phế liệu, giúp gia đình “giải phóng” những vật dụng không còn sử dụng. Những ngày giáp Tết, tiếng rao quen thuộc vang lên khắp ngõ phố, trở thành tín hiệu báo xuân rất riêng của đô thị và làng quê. Với nhiều người làm nghề tự do này, đây là khoảng thời gian làm việc cật lực nhất trong năm, khi lượng đồ thải tăng cao, thu nhập cũng nhờ đó mà khá hơn.
Giữa hai nhóm lao động chuyên nghiệp và không chuyên, là vô số người làm việc thời vụ: sinh viên, lao động phổ thông, công nhân nghỉ sớm, tranh thủ những ngày cuối năm để kiếm thêm thu nhập. Họ làm việc từ sáng sớm đến tối muộn, thậm chí xuyên đêm, đổi lại là những đồng tiền giúp trang trải chi tiêu và lo Tết cho gia đình. Dù xuất phát điểm khác nhau, họ đều có chung một vai trò: góp phần làm nên diện mạo sạch sẽ, gọn gàng, rộn ràng sắc xuân cho từng mái nhà.
Nghề dọn dẹp và trang trí nhà cửa trọn gói vì thế không chỉ là một dịch vụ tiện ích của đời sống hiện đại, mà còn phản chiếu nhịp lao động sôi động cuối năm, nơi hàng nghìn con người lặng lẽ làm việc để mùa xuân kịp gõ cửa từng gia đình.
Nghề buôn bán, nhập khẩu quà Tết: thị trường của biếu tặng, sáng tạo và khác biệt
Cùng với phong tục mừng tuổi đầu năm, quà Tết là một phần không thể thiếu trong văn hóa chúc tụng của người Việt. Những giỏ quà, hộp quà được trao đi không chỉ để thăm hỏi, tri ân, mà còn thể hiện sự trân trọng, mối quan hệ và gu thẩm mỹ của người tặng. Chính nhu cầu ấy đã hình thành và nuôi dưỡng một thị trường quà Tết sôi động, nơi nghề buôn bán và nhập khẩu quà Tết ngày càng phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại.
Nếu như trước đây, quà Tết chủ yếu xoay quanh bánh mứt, trà, rượu truyền thống, thì ngày nay thị trường đã mở rộng với hàng loạt sản phẩm nhập khẩu và cao cấp: socola thủ công, rượu vang, bánh quy, hạt dinh dưỡng, trái cây ngoại… được đóng gói tinh tế, sang trọng. Người làm nghề không chỉ đóng vai trò trung gian buôn bán, mà còn là người “chọn mặt gửi vàng”, phải am hiểu thị hiếu tiêu dùng, đảm bảo chất lượng, nguồn gốc xuất xứ và tính an toàn của sản phẩm. Chỉ một sai sót nhỏ trong mùa cao điểm cũng có thể ảnh hưởng đến uy tín gây dựng suốt cả năm.
Điểm khác biệt của nghề buôn bán quà Tết hiện nay nằm ở sự tìm tòi và sáng tạo. Trong cuộc cạnh tranh khốc liệt mỗi mùa Tết, người bán luôn nỗ lực săn tìm những món hàng độc lạ, mới mẻ để phục vụ nhu cầu ngày càng tinh tế của người tiêu dùng. Từ rất sớm, nhiều đầu mối đã khảo sát thị trường, tìm nguồn hàng mới, đặt thử các sản phẩm “phiên bản giới hạn” hoặc những mặt hàng thủ công cao cấp chưa phổ biến. Có người chấp nhận rủi ro, nhập số lượng nhỏ để thử phản ứng thị trường, có người kỳ công kết hợp các sản phẩm khác nhau thành những hộp quà mang câu chuyện riêng, vừa đẹp mắt, vừa giàu ý nghĩa chúc tụng đầu năm.
Không ít giỏ quà được xây dựng như một “tác phẩm” cá nhân hóa: trà cổ thụ đi cùng bánh thủ công, rượu vang kết hợp socola nghệ nhân, hạt dinh dưỡng gắn với thông điệp sức khỏe và thịnh vượng. Nhờ đó, quà Tết không chỉ là món biếu vật chất, mà trở thành trải nghiệm, là thông điệp tinh tế mà người tặng muốn gửi gắm.
Thị trường quà Tết thường bắt đầu sôi động từ đầu tháng Chạp và đạt đỉnh điểm vào những ngày giáp Tết. Bên cạnh các doanh nghiệp lớn phục vụ phân khúc quà Tết cho đối tác, khách hàng, là hàng nghìn tiểu thương, cửa hàng nhỏ và người bán online tham gia thị trường. Họ tận dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử để giới thiệu sản phẩm, kể câu chuyện về nguồn gốc, quy trình sản xuất và giá trị của từng món quà. Với nhiều người, chỉ vài tuần cao điểm cuối năm đã có thể mang lại nguồn thu đáng kể, bù đắp cho những tháng kinh doanh trầm lắng.
Nghề buôn bán và nhập khẩu quà Tết vì thế không chỉ phản ánh nhu cầu biếu tặng ngày xuân, mà còn cho thấy sự chuyển động của đời sống tiêu dùng hiện đại. Trong từng hộp quà được gói ghém cẩn thận là sự giao thoa giữa truyền thống chúc Tết và xu hướng sáng tạo, nơi người làm nghề góp phần làm nên một mùa xuân đủ đầy, lịch thiệp và giàu ý nghĩa kết nối.
Top of Form
Bottom of Form
Nghề Bán Cây Lộc, Muối Đầu Năm, Đồ Phong Thủy
Nghề bán cây lộc đêm giao thừa với mong muốn rước lộc về nhà là một nét văn hóa gần đây của người Việt. Những cây lộc thường là cây mía, cành phát lộc, kim tiền, cây tứ linh (đa, sung, xanh, si) tượng trưng cho một năm mớ gặp nhiều may mắn, tài lộc dồi dào, thịnh vượng,…
Tục mua muối đầu năm là một phong tục độc đáo khác của người Việt. Theo quan niệm dân gian, việc đi chợ sớm ngày mùng 1 Tết để "mua may bán rủi" sẽ mang lại may mắn cho cả năm. Và món hàng được nhiều người tìm mua nhất chính là muối, vì muối là gia vị không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày, tượng trưng cho sự đầy đủ, sung túc. Người bán muối thường là những người buôn bán nhỏ, họ coi việc bán được hàng đầu năm là điềm lành, báo hiệu một năm kinh doanh thuận lợi. Họ thường bán muối với giá rất rẻ, thậm chí có khi bán lỗ vì quan trọng là "mở hàng" đầu năm chứ không phải lợi nhuận.
Các món đồ phong thủy như cây kim tiền, cây phát tài, tượng thần tài, heo đất, linh vật theo năm cũng được săn đón nhiệt tình vào dịp Tết. Người Việt có truyền thống tin vào phong thủy, họ tin rằng việc đặt đúng đồ vật phong thủy trong nhà sẽ mang lại may mắn, tài lộc. Thị trường đồ phong thủy rất đa dạng với mức giá từ vài chục nghìn đến vài triệu đồng tùy vào chất liệu và kích cỡ. Những sản phẩm làm từ gỗ quý, đá quý thường có giá cao hơn và được những người có điều kiện kinh tế săn đón.
Tết là niềm vui, là sự kết nối, là hy vọng. Và những nghề mùa Tết chính là những người thợ khéo léo vẽ nên bức tranh xuân rực rỡ ấy. Họ không chỉ cung cấp hàng hóa, dịch vụ mà còn trao đi tình cảm, niềm tin và hy vọng. Họ là những mảnh ghép không thể thiếu trong tranh đồ văn hóa Việt - một nền văn hóa biết giữ gìn truyền thống nhưng cũng không ngừng đổi mới, sáng tạo để phù hợp với thời đại, một nền văn hóa luôn hướng đến cái đẹp, cái thiện và niềm vui cho cộng đồng.
Nghề dịch vụ ăn uống ngày Tết: thuê quán bán hàng
Tết là khoảng thời gian nhiều hàng quán truyền thống tạm đóng cửa để chủ quán về quê sum họp gia đình. Thế nhưng, nhu cầu ăn uống của người dân đô thị trong những ngày đầu năm vẫn luôn hiện hữu, thậm chí gia tăng theo một cách rất riêng. Sau những ngày cuối năm tất bật nấu nướng với bánh chưng, thịt mỡ, dưa hành, không ít người nhanh chóng cảm thấy “ngán” cơm nhà. Tết cũng là lúc nhiều gia đình muốn dành thời gian đi chơi, du xuân, thăm hỏi hơn là đứng bếp. Chính nhu cầu đổi vị, ăn nhanh, ăn gọn và tiện lợi ấy đã khiến các quán ăn, đặc biệt là hàng quán vỉa hè, trở thành lựa chọn quen thuộc trong những ngày đầu năm.
Ở các đô thị lớn, cảnh người dân rủ nhau ra ngoài ăn sáng mùng Một, mùng Hai đã không còn xa lạ. Một bát bún nóng, một tô phở quen vị hay đĩa bánh cuốn giản dị vừa giúp cân bằng khẩu vị sau nhiều ngày ăn đồ nếp, đồ béo, vừa tạo cảm giác nhẹ nhõm để tiếp tục hành trình du xuân. Với nhiều người, ăn ngoài ngày Tết không chỉ là giải pháp tiện lợi, mà còn là một trải nghiệm thư giãn, gắn với nhịp sống thong thả hiếm hoi của phố phường những ngày đầu năm.
Nắm bắt nhu cầu ấy, nghề dịch vụ ăn uống ngày Tết hình thành và phát triển theo cách linh hoạt. Ở nhiều nơi, chủ quán quen nghỉ Tết nhưng vẫn cho người khác thuê lại mặt bằng ngắn ngày, thậm chí cho phép sử dụng nguyên biển hiệu, thương hiệu cũ để bán trong vài ngày đầu năm. Người đứng bán có thể là người thân trông coi hộ, lao động thời vụ hoặc những người nhanh nhạy nắm bắt cơ hội. Nhờ đó, khách hàng vẫn tìm được quán quen, món quen, dù người đứng bếp đã khác.
Với người làm nghề, đây là khoảng thời gian “vàng” nhưng cũng đầy thử thách. Giá nguyên liệu tăng, nguồn cung hạn chế, nhân công khan hiếm, thời gian làm việc kéo dài từ sáng sớm đến trưa hoặc chiều muộn. Bù lại, chỉ cần mở quán từ mùng Một đến mùng Ba hoặc mùng Năm, doanh thu có thể cao gấp nhiều lần ngày thường. Quan trọng hơn, họ đang đáp ứng một nhu cầu rất thực của đời sống đô thị ngày Tết: ăn uống tiện lợi để dành thời gian cho nghỉ ngơi, vui chơi và sum vầy.
Nghề dịch vụ ăn uống ngày Tết vì thế không chỉ là câu chuyện mưu sinh thời vụ, mà còn phản ánh sự thay đổi trong cách người Việt đón Tết. Khi cơm nhà không còn là lựa chọn duy nhất, khi việc ăn uống trở thành một phần của trải nghiệm du xuân, thì những quán ăn đỏ lửa đầu năm đã góp phần giữ cho phố phường không quá lặng im, giữ nhịp sống đời thường trong những ngày xuân tưởng chừng chỉ dành cho nghỉ ngơi.
Nghề trông giữ xe tại di tích, điểm du lịch và đêm giao thừa – những ca trực không ngủ
Mỗi dịp Tết đến, nhu cầu đi lễ chùa, tham quan di tích, du xuân đầu năm của người dân tăng cao đột biến. Từ đình, đền, chùa ở làng quê đến các khu danh thắng, điểm du lịch nổi tiếng, dòng người đổ về nườm nượp kéo theo một nhu cầu thiết yếu nhưng ít khi được nhắc tới: trông giữ xe. Trong bức tranh rộn ràng của mùa lễ hội, nghề trông xe trở thành công việc thời vụ quan trọng, góp phần giữ trật tự, an toàn cho các không gian tâm linh và văn hóa.
Người làm nghề trông xe dịp Tết có thể là lao động địa phương, tổ dân phố, lực lượng tự quản hoặc các nhóm lao động thời vụ. Công việc tưởng chừng giản đơn nhưng đòi hỏi sự cẩn trọng và trách nhiệm cao: sắp xếp xe gọn gàng, phân luồng hợp lý, giữ gìn tài sản cho khách trong điều kiện lượng xe tăng gấp nhiều lần ngày thường. Có những ngày cao điểm, họ phải làm việc liên tục từ sáng sớm đến tối muộn, đứng hàng giờ liền giữa mưa rét hoặc nắng gắt.
Thu nhập từ nghề trông xe ngày Tết không nhỏ, nhất là tại các điểm du lịch, di tích đông khách. Chỉ trong vài ngày đầu năm, nhiều người có thể kiếm được khoản tiền đủ trang trải chi tiêu gia đình hoặc bù đắp thu nhập cho cả tháng. Tuy vậy, đây cũng là nghề dễ phát sinh nhạy cảm nếu thiếu quản lý chặt chẽ. Bởi thế, ở nhiều địa phương, hoạt động trông giữ xe dịp lễ hội được tổ chức bài bản hơn, niêm yết giá công khai, có lực lượng chức năng giám sát nhằm tránh tình trạng “chặt chém”, giữ gìn hình ảnh văn minh nơi cửa Phật, cửa Thánh.
Không khí nghề trông xe còn bước vào cao điểm đặc biệt trong đêm giao thừa – thời khắc người dân đổ ra đường xem bắn pháo hoa, dạo phố, đón năm mới. Tại các quảng trường, hồ lớn, tuyến phố trung tâm hay khu vực ven sông, những bãi trông xe tạm thời được lập ra từ chiều tối 30 Tết và hoạt động liên tục đến rạng sáng mùng Một. Lượng xe tăng đột biến trong thời gian ngắn, khách đến dồn dập rồi ra về cùng lúc sau khoảnh khắc chuyển giao năm cũ – năm mới khiến áp lực công việc tăng lên gấp bội.
Với nhiều người, đây là “ca làm việc đặc biệt” nhất trong năm. Khi pháo hoa rực sáng bầu trời, phố phường ngập tràn tiếng cười, những người trông xe vẫn lặng lẽ đứng ở bãi gửi, tay xé vé, mắt không rời từng hàng xe. Thu nhập trong đêm giao thừa và những ngày du xuân thường khá hơn ngày thường, đủ để bù đắp cho một đêm không ngủ và nhiều ngày cận Tết vất vả. Nhưng trên hết, sự cẩn trọng của họ mang lại cảm giác yên tâm cho hàng nghìn người đang tận hưởng những khoảnh khắc thiêng liêng đầu năm.
Từ bãi xe nơi cửa chùa những ngày đầu xuân đến các điểm giữ xe tạm ven đường đêm giao thừa, nghề trông giữ xe hiện diện như một mạch ngầm của đời sống Tết. Giữa dòng người du xuân rộn ràng, những người trông xe lặng lẽ đứng ở bãi gửi, tay cầm vé, mắt luôn dõi theo từng lượt xe ra vào. Họ hiếm khi được nhắc tên trong câu chuyện Tết, nhưng chính sự hiện diện âm thầm ấy đã giúp cho hành trình đi lễ, đi chơi đầu năm của hàng nghìn người diễn ra suôn sẻ, an tâm hơn. Nghề trông giữ xe tại di tích, điểm du lịch vì thế là một mảnh ghép nhỏ nhưng không thể thiếu trong bức tranh lao động mùa xuân của người Việt.
Một thoáng vĩ thanh
Tết đi qua rất nhanh. Khi phố phường trở lại nhịp sống thường ngày, những nghề chỉ xuất hiện trong ít tuần ngắn ngủi ấy cũng lặng lẽ rút lui. Nhưng trong sự tất bật của người trồng hoa, người gói bánh, người viết chữ, người trông xe, người bán hàng, dọn nhà hay nấu những bát bún nóng ngày đầu năm, có một điểm chung không thay đổi: họ đã góp phần làm nên một cái Tết đủ đầy, trọn vẹn cho cộng đồng.
Trong mối quan hệ cung – cầu đặc biệt của mùa Tết, người làm nghề có thể có thu nhập cao hơn ngày thường, nhưng đổi lại là những ngày làm việc không nghỉ, những đêm thức trắng, sự hy sinh thời gian sum họp gia đình. Ở chiều ngược lại, người mua chấp nhận chi trả cao hơn cho dịch vụ và sản phẩm, không chỉ vì khan hiếm, mà bởi tâm thế hoan hỉ đầu năm, sẵn sàng trả giá cho sự tiện lợi, cho cảm giác an tâm và cho niềm vui trọn vẹn của ngày Tết. Sự gặp nhau ấy tạo nên một thị trường rất riêng của mùa xuân, nơi giá trị tinh thần đôi khi được đặt lên trên toan tính thiệt hơn.
Những nghề mùa Tết, dù truyền thống hay hiện đại, không chỉ là câu chuyện mưu sinh thời vụ, mà còn phản chiếu những biến chuyển tinh tế của đời sống xã hội. Ở đó có sự tiếp nối văn hóa, có sáng tạo để thích ứng, có những con người chấp nhận làm việc khi người khác nghỉ ngơi, vui chơi. Chính họ đã giữ cho Tết không chỉ là ký ức hoài niệm, mà là một không gian sống động, nơi truyền thống và hiện đại cùng hiện diện.
Khi mùa xuân khép lại, những nghề ấy có thể tạm lắng, nhưng giá trị mà chúng mang theo vẫn còn nguyên: sự cần mẫn của lao động, hơi ấm của cộng đồng và tinh thần sẻ chia rất Việt. Và cũng chính từ những công việc thầm lặng ấy, Tết, dù đổi thay theo thời gian, vẫn giữ được hồn cốt của mình trong nhịp sống hôm nay.
