Đến với Bắc Ninh, ắt hẳn ai cũng đã ghé thăm một lần làng quan họ, nghe hát quan họ và viếng thăm đền thờ của những vị thánh, vị mẫu, những người đã góp công xây dựng và bảo vệ đất nước. Tuy nhiên, ít ai biết đến đền thờ của một vị thái sư, một vị quân sư lỗi lạc của triều đại nhà Lý, đó là đền thờ của vị Thái sư Lê Văn Thịnh, người thân cận nhất của vua Lý Nhân Tông, người đã bao lần giúp vua giải quyết nhiều chuyện hệ trọng của quốc gia. Nhưng, vỗn dĩ cuộc đời không phải lúc nào cũng “thuận buồm xuôi gió”. Vị thái sư đáng kính đã bị vu oan, khép vào trọng tội, một vụ án oan gắn với hình ảnh của linh vật rắn tự cắn vào chính cái đuôi của mình.
Về thái sư Lê Văn Thịnh
Lê Văn Thịnh sinh ra vào năm 1038 tại Gia Bình, Bắc Ninh. Ông là người tài giỏi và là người đỗ đầu bảng khoa thi đầu tiên của triều Lý (khoa Minh kinh bác học vào năm 1075 – một trong những khoa thi nhằm tuyển chọn quan văn tài giỏi).
Sau khi đỗ đạt, ông được bổ nhiệm làm quan trong triều đình và dần thăng tiến, cuối cùng trở thành Thái sư – chức quan cao nhất triều đình lúc bấy giờ. Ông nổi tiếng với sự thông minh, tài năng trong nhiều lĩnh vực như văn chương, chính trị, và pháp luật.
Bia đá trạng nguyên tại đền thờ thái sư Lê Văn Thịnh
Công trạng lớn nhất của vị Thái sư là đã giúp vua Lý Nhân Tông giải quyết vấn đề hệ trọng ảnh hưởng lớn tới vận mệnh của quốc gia, ông đã bàn nghị với nhà Tống, khiến nước này phải trả lại 6 huyện 3 động thuộc châu Quảng Nguyên (nay là phần đất ở phía Tây Bắc tỉnh Cao Bằng mà họ đã chiếm) cho Đại Việt (nay là Việt Nam) vào năm 1084. Tuy nhiên, cuộc đời vị thái sư về hậu vận không mấy gì tốt đẹp vì ông đã gặp đại hạn làm mất đi toàn bộ thanh danh và sự nghiệp mà cả cuộc đời mình đã cất công gây dựng.
Sự tích tại hồ Dâm Đàm
Theo truyền thuyết kể lại, một ngày trong lúc vua Lý Nhân Tông đang dạo chơi trên hồ Dâm Đàm, trời bỗng nổi sương mù dày đặc. Vua bất ngờ nhìn thấy một chiếc thuyền nhỏ giữa làn sương, trên thuyền có bóng dáng của một con hổ. Ngay lập tức, vua ra lệnh cho quân lính quăng lưới để bắt con hổ. Khi họ đến gần, điều kinh ngạc là không thấy hổ đâu, mà người xuất hiện trên thuyền chính là Lê Văn Thịnh. Vì vậy, ông bị buộc tội biến thành hổ để ám sát vua, bị kết vào tội mưu phản.
Hồ Dâm Đàm (Hồ Tây hiện nay) nằm ở mạn Trấn Vũ quán, hướng Bắc Hoàng thành Thăng Long
Có ý kiến cho rằng sự kiện này chỉ là một âm mưu nhằm hạ bệ ông Lê Văn Thịnh trong triều đình, nhưng sự thật lịch sử vẫn còn nhiều bí ẩn. Theo quan niệm thời bấy giờ, hành vi được cho là âm mưu giết vua sẽ bị xử tử hình. Tuy nhiên, mặc dù ông bị khép vào trọng tội nhưng ông không bị xử tử, mà chỉ bị bãi chức, cắt hết quyền lực và danh vị. Điều này thể hiện tinh thần nhân trị của triều đại nhà Lý, nơi mà đức nhân và lòng từ bi được đặt lên hàng đầu.
Sau khi bị bãi chức, Lê Văn Thịnh sống cuộc đời lang thang và rời xa chính sự. Dù vậy, ông vẫn nhận được sự thương xót và kính trọng từ người dân, những người ghi nhớ công lao của ông đối với đất nước. Dù không còn ở trong triều đình, ông vẫn sống cuộc sống giản dị, được người dân yêu quý và cảm thông cho số phận đầy oan ức của mình.
Di sản để lại
Thái sư Lê Văn Thịnh đã trở thành một biểu tượng không chỉ vì trí tuệ và tài năng của ông, mà còn vì cuộc đời đầy biến động, thể hiện rõ sự phức tạp của thời đại mà ông sống, nơi các luồng tư tưởng Phật giáo và Nho giáo giao thoa và đối nghịch trong việc cai trị đất nước. Đúng như câu nói của cụ Nguyễn Trãi: “Cổ lai thức tự đa y hoại” mang nghĩa là người có tri thức có nhiều nỗi ưu tư và hoạn nạn.
Tượng rắn cắn đuôi là một phần của di tích đền thờ Thái sư Lê Văn Thịnh, được người dân địa phương lưu giữ như một minh chứng lịch sử xoay quanh cuộc đời ông.
Lối vào đền thờ Lê Văn Thịnh - Bắc Ninh
Cổng vào đền thờ
Điện thờ thái sư Lê Văn Thịnh
Tượng rắn cắn đuôi
Hơn thế nữa, cần phải nắm vững nghệ thuật phối hợp, đồng hành cùng nhân dân trong mọi bước tiến quan trọng của đất nước, tạo sự đồng lòng và đoàn kết để bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, nơi dân tộc Việt Nam có thể khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế. Chỉ khi có được sự đồng thuận từ mọi tầng lớp xã hội và sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Nhà nước, đất nước mới có thể khai phá tối đa tiềm năng, vươn mình mạnh mẽ để đạt tới những thành tựu to lớn trong tương lai.
