Các nhà cách mạng tiền bối Tô Chấn (bên trái) và Nguyễn Thái Học
Trong một lần về làng Xuân Cầu, xã Nghĩa Trụ, Hưng Yên thăm một tộc họ nổi tiếng đã sinh ra những nhà cách mạng tiền bối anh hùng như Tô Chấn, Tô Hiệu, Tô Gĩ (tức Tô Giản), Tô Quang Đẩu, Tô Quyền… nhìn ảnh ông Tô Chấn với ánh mắt sâu thẳm đầy suy tưởng và nét mặt cương nghị, Giáo sư, Anh hùng lao độngVũ Khiêu đã vô cùng xúc động. Ông nhớ tới vợ chồng bà cô ruột của mình là Đặng Vũ Thị Nhâm và Phạm Tuấn Tài những bậc cách mạng tiền bối đã tham gia các tổ chức cánh mạng như Nam Đồng Thư xã, Quốc dân Đảng của Nguyễn Thái Học, người đồng chí cùng ông Tô Chấn.
Năm 1930, khi cuộc khởi nghĩa Yên Bái thất bại, Nguyễn Thái học, Phó Đức Chính cùng nhiều đồng chí bị thực dân Pháp xử tử hình. Để trả thù cho các đồng chí của mình, ông Tô Chấn mang bom về Hà Nội, tổ chức mưu sát toàn quyền Đông Dương, còn ông Bà Đặng Vũ Thị Nhâm và Phạm tuấn Tài thì tiếp tục tham gia tuyên truyền, vận động quần chúng. Công việc chưa thành, ông Tô Chấn bị thực dân Pháp bắt và kết án tử hình, rồi giảm án xuống chung thân. Cũng thời gian đó ông Phạm Tuấn Tài cũng bị bắt ngay trên bục giảng. Sau đó Cả hai ông đều bị đày đi Côn Đảo.
Sa cơ mắc lưới
Chốn lao lung
tay xích chân cùm:
Khí tiết vẫn
sáng ngời
trong sắt thép!
Trong nhà tù Côn Đảo, cả Tô Chấn và Phạm Tuấn Tài đều tiếp thu lý luận Mác - Lênin và trở thành những đảng viên kiên cường của Đảng Cộng sản Đông Dương. Tại đây, các ông vẫn hăng hái tham gia đấu tranh, tích cực học tập, trở thành những lãnh đạo nổi tiếng, có kiến thức uyên bác và trí nhớ tuyệt vời, được anh em trong tù yêu quý, tin tưởng. Mặc dù ở trong tù, các ông vẫn bí mật ra được các báo Tiếng gọi, Tiếng rên, Tiếng gào, động viên, tuyên truyền cách mạng
Mùa xuân năm 1936, ông Tô Chấn quyết chí vượt ngục cùng với Ngô Gia Tự và một số tù chính trị cộng sản khác. Trong quá trình vượt ngục, trước giông tố, bão bùng ông cùng các đồng chí hy sinh trên biển.
Dù thể phách
sóng vùi gió dập:
Hồn thiêng còn
tỏa rộng
giữa trời mây!
Ông bà Phạm Tuấn Tài, Đặng Vũ Thị Nhâm
Ông Phạm Tuấn Tài thì bị bệnh lao rất nặng, không thể tham gia vượt ngục. Bọn thực dân biết ông Tài không qua khỏi nên sau đó cũng thả ông về. Ông mất ngay tại quê nhà, trước mắt người vợ hiền kiên trung và cô con gái nhỏ còn thơ dại.
Cả hai ông Tô Chấn và Phạm Tuấn Tài đều mất khi các ông mới có 32 tuổi
GS Vũ Khiêu đã dành cả tuần lễ ở nhà, đóng cửa, đốt trầm hương và viết câu đối viếng tặng ông Tô Chấn. Câu đối của ông có thể được xem là một kiệt tác về câu đối. Nó không chỉ rất hay và đầy xúc động mà còn được xem là một ĐẠI CÂU ĐỐI, bởi vì dài tới128 chữ, mỗi vế đối có 64 chữ. Dài như vậy mà đăng đối vẫn rất nghiêm chỉnh
Gió Xuân Cầu
lồng lộng chí nam nhi
Hai chục tuổi
lên đường cứu nước!
*
Nào dựng xây tổ chức
Nào giác ngộ đồng bào
Nào mở rộng phong trào
Nào ngược xuôi Nam Bắc
Cùng nhân dân
gắn bó nghĩa tình
*
Rồi phải buổi
Sa cơ mắc lưới
Chốn lao lung
tay xích chân cùm:
Khí tiết vẫn
sáng ngời
trong sắt thép! |
Hầm Côn Đảo
nấu nung gan chiến sĩ
Hơn sáu năm
đối mặt quân thù
*
Vẫn vững chắc tinh thần
Vẫn đấu tranh bất khuất
Vẫn nâng cao kiến thức
Vẫn rèn luyện ngày đêm
Được Đảng bộ
tin giao trọng trách
*
Cho đến khi
vượt biển chìm bè
Dù thể phách
sóng vùi gió dập:
Hồn thiêng còn
tỏa rộng
giữa trời mây! |
