Tác giả bài viết: PV
Cây hoàn ngọc là dược liệu có tác dụng kháng khuẩn, kháng nấm nên được sử dụng trong nhiều bài thuốc Y Học Cổ Truyền điều trị các bệnh lý như viêm nhiễm đường tiêu hóa, viêm dạ dày, viêm ruột, loét dạ dày, viêm thận, bệnh gan...
Cây hoàn ngọc còn được gọi là cây xuân hoa, cây nhật nguyện, cây con khỉ, có tên khoa học là Pseuderanthemum palatiferum (Wall.) Radlk – thuộc họ Ô rô (Acanthaceae). Đây là loại cây bụi sống nhiều năm, chiều cao cây từ 1 – 2m, thân màu xanh lục và phát triển phân nhánh thành nhiều cành, khi già sẽ hóa gỗ và có màu nâu; Lá cây mọc đối có dạng hình mũi, chiều dài lá khoảng từ 12 – 17cm, cuống lá có chiều dài khoảng từ 1,5 – 2,5cm. Đầu lá nhọn, mép nguyên và phần gốc lá thuôn; Hoa cây màu trắng pha tím, mọc thành cụm và thường mọc ở đầu cành, hoa thuộc loại lưỡng tính có 5 đài tách rời nhau. Thông thường 5 cánh hoa chia thành 2 môi, môi trên 3 thùy và môi dưới 2 thùy, giữa các thùy có một chút chấm tím. Hoa có 4 nhị, trong đó có 2 nhị kép, chỉ nhị ngắn và bao phấn có màu tím; Quả cây thuộc loại quả nang có chứa 4 hạt.
Loại cây này được chia thành 2 nhóm và công dụng của cây hoàn ngọc đối với sức khỏe ở mỗi nhóm là khác nhau, có thể phân biệt các nhóm dựa vào đặc điểm cây như, cây hoàn ngọc đỏ khi còn non đầu lá cây có màu hơi nâu hoặc nâu đỏ, vị chát và hơi chua. Trên bề mặt lá được bao phủ bởi một lớp lông tơ. Khi già lá cây chuyển thành màu xanh và mặt trên sẽ có màu đậm hơn. Còn cây hoàn ngọc trắng có lá màu xanh nhạt ở cả 2 mặt, trong lá chứa nhiều dịch nhớt tiết ra và khi phơi khô lá cây có thể giữ nguyên màu hoặc chuyển sang màu xám, màu bạc trắng. Cây hoàn ngọc trắng có chứa nhiều hoạt chất có lợi đối với sức khỏe con người nên được trồng và sử dụng nhiều làm thuốc.
Lá và rễ cây là các bộ phận được sử dụng làm thuốc. Dược liệu được thu hái quanh năm, đặc biệt là vào mùa mưa. Sau khi thu hái dược liệu đem rửa sạch, để ráo nước và có thể dùng tươi hoặc phơi khô dưới bóng râm và bảo quản ở môi trường khô ráo, thoáng mát.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy cây hoàn ngọc chứa nhiều thành phần hóa học gồm flavonoid, sterol, saponin, axit hữu cơ, carotenol, đường khử có tác dụng kháng viêm, khử trùng, ngăn ngừa hình thành các gốc tự do gây bệnh ung thư. Lá cây tươi chứa 2,65mg/g diệp lục toàn phân; 30,08% protein toàn thần và 4,9% Nito toàn phần ở lá cây khô.
Tác dụng trong Y Học Cổ Truyền: Trong Y Học Cổ Truyền, vỏ và rễ hoàn ngọc có vị đắng, lá cây không thay đổi tính vị khi về già. Dược liệu này có tác dụng đào thải độc tố, thanh nhiệt cơ thể và giúp điều trị một số bệnh lý thường gặp như sốt cao, cảm cúm, tiêu chảy, tiểu ra máu, lỵ, tả, sẹo lồi, mụn lồi... Bên cạnh đó, công dụng của cây hoàn ngọc còn giúp cầm máu và hỗ trợ điều trị một số bệnh ung thư.
Tác dụng trong Y Học Hiện Đại kháng nấm, kháng khuẩn: Lá cây hoàn ngọc và cao chiết xuất từ lá cây hoàn ngọc có công dụng tiêu diệt, ức chế sự phát triển của một số loại vi nấm, vi khuẩn bao gồm: Vi khuẩn gram âm (Perseudomonas aeruginosa, Escherichia), vi khuẩn gram dương (Bacillus subtilis, Streptococcus pyogenes), nấm men (Saccharomyces cerevisiae, Candida albicans), nấm mốc (Rhezoctonia solani, Fusarium oxysporum, Pyricularia oryzae, Aspergillus niger);
Tác dụng ức chế enzym MAO: Cao chiết xuất từ lá hoàn ngọc ở nồng độ 6mg/ml có công dụng ức chế 69,9% enzym MAO; Tác dụng thủy phân protein (proteinase): Dịch chiết từ lá hoàn ngọc có tác dụng thủy phân lượng protein từ trung bình đến mạnh nhất ở pH 7,5 và nhiệt độ 70oC. Khi phơi khô, lá cây còn 30% enzym bền vững. Hoạt tính này giảm đi khi dịch chiết proteinase được bảo quản ở nhiệt độ 4oC và tăng lên 5 lần khi tinh chế proteinase. Tác dụng ổn định huyết áp, bảo vệ gan và điều trị một số bệnh lý gồm: Viêm loét tá tràng, bệnh lý về đường ruột, viêm loét dạ dày, viêm thận, các bệnh về gan và viêm đường tiết niệu...
Từ những tác dụng chữa bệnh của cây hoàn ngọc, loại cây này được xem là một dược liệu quý trong điều trị nhiều bệnh lý. Sau đây là một số bài thuốc chữa bệnh có chứa dược liệu hoàn ngọc:
Trong tất cả các bài thuốc, khi dùng lá cây Hoàn ngọc để nhai người bệnh cần nhai thật chậm và nhai kỹ. Bởi điều này sẽ giúp tuyến nước bọt phát huy được hết công dụng của dược liệu.
Như vậy, cây hoàn ngọc là dược liệu có nhiều công dụng đối với sức khỏe con người và được sử dụng trong nhiều bài thuốc điều trị bệnh. Dược liệu an toàn, không chứa độc tính, không kháng thuốc hoặc tương tác với các loại thuốc khác. Tuy nhiên hiệu quả điều trị bệnh và độ an toàn còn phụ thuộc vào cơ địa của mỗi người nên để đạt hiệu quả điều trị tốt nhất, người bệnh cần tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng.
